TIN NHÂN  QUẢ - TẠO PHƯỚC ĐỨC -  SỐNG CHÂN THƯỜNG

    tuthi.net                                                                                                                         TRỞ VỀ

 
 

Phật Tánh

Yongey Mingyur Rinpoche

(Đă đăng trên Văn Hóa Phật Giáo)

Phật Tánh không phải là một danh hiệu. Nó không phải là một tính chất dành riêng cho đức Phật lịch sử hay những hành giả Phật giáo. Nó không phải một thứ được tạo ra hay tưởng tượng ra. Nó là trọng tâm hay thực chất bên trong tất cả mọi chúng sanh: một tiềm năng vô hạn để hành động, thấy, nghe, cảm nghiệm một sự việc. Nhờ Phật Tánh, chúng ta có thể học, có thể phát triển, có thể thay đổi. Mọi người trong chúng ta đều có thể và có quyền trở thành một đức Phật.

Phật Tánh là đề tài mà đức Phật đă không thuyết giảng rơ ràng trong lần chuyển pháp luân đầu tiên. Không phải là Ngài giữ lại một số khám phá lớn chỉ có thể trao truyền cho những người đệ tử khá nhất và thông minh nhất. Giống như một vị thầy có trách nhiệm, Ngài tập trung vào những nguyên lư căn bản trước khi đề cập đến những chủ đề cao hơn.

Nói về Phật Tánh, nó không liên hệ ǵ đến đạo hạnh và cung cách của một người trong bộ y vàng trên đường đi khất thực. Chữ Phật trong Phạn ngữ được dịch theo nghĩa đen là “bậc giác ngộ.” Nếu được coi là một danh hiệu, chữ nầy thường được chỉ cho đức Tất Đạt Đa Cồ Đàm, người đă đạt được giác ngộ tối thượng 2500 năm trước dưới cây Bồ Đề.

Tuy nhiên, Phật Tánh không phải là một danh hiệu. Nó không phải là một tính chất dành riêng cho đức Phật lịch sử hay những hành giả Phật giáo. Nó không phải một thứ được tạo ra hay tưởng tượng ra. Nó là trọng tâm hay thực chất bên trong tất cả mọi chúng sanh: một tiềm năng vô hạn để hành động, thấy, nghe, cảm nghiệm một sự việc. Nhờ Phật Tánh, chúng ta có thể học, có thể phát triển, có thể thay đổi. Mọi người trong chúng ta đều có thể và có quyền trở thành một đức Phật.

Phật Tánh không thể được diễn tả bằng những từ ngữ thuộc khái niệm tương đối. Nó cần được kinh nghiệm một cách trực tiếp, và kinh nghiệm trực tiếp th́ không thể diễn tả bằng lời. Khi chúng ta nh́n một khung cảnh hùng vĩ, chúng ta có thể nói rằng nó hùng vĩ lớn lao, rằng những vách đá hai bên màu đỏ, không khí khô và có mùi của cây tuyết tùng... Nhưng dù có diễn tả hay ho cách mấy, sự diễn tả của chúng ta cũng không thể thật sự chứa đựng hết kinh nghiệm cảm nhận được khi đứng trước cái hùng vĩ đó. Hoặc khi chúng ta cố gắng diễn tả cảnh quan nh́n từ đài thiên văn Tapei 101 ở Đài Bắc, một trong những ngôi nhà cao nhất thế giới, được coi là một trong bảy kỳ quan hiện đại của loài người. Chúng ta có thể nói về bức tranh toàn cảnh, về con đuờng với xe cộ và con người được thấy như những con kiến, hoặc chúng ta phải nín thở khi đứng ở một nơi quá cao trên mặt đất. Nhưng chúng ta vẫn không thể truyền đạt sự sâu rộng trong kinh nghiệm của chúng ta.

Tuy nhiên, mặc dù Phật Tánh không thể diễn tả được, đức Phật đă đưa ra một số gợi ư như tấm bản đồ giúp chúng ta biết phương hướng và con đường dẫn đến kinh nghiệm không thể diễn tả đó. Một trong những phương pháp của Ngài là nêu lên ba tính chất của Phật Tánh: Tự do vô hạn: khả năng nhận biết một cách tự tại về mọi sự việc - quá khứ, hiện tại và tương lai; năng lực vô hạn: sức mạnh không giới hạn để đưa chúng ta và tất cả chúng sanh thoát khỏi đau khổ; và ḷng từ bi vô hạn: ư thức không giới hạn về sự tương liên giữa tất cả vạn vật, một tâm thức mở rộng ra cho kẻ khác, điều được coi là động lực trong việc tạo ra những điều kiện thuận lợi giúp tất cả chúng sanh tiến hóa.

Điều không thể nghi ngờ là có rất nhiều người tin tưởng vào đức Phật để qua học hỏi và thực hành, đă có thể thể nghiệm trực tiếp sự tự do, sức mạnh và ḷng từ bi không giới hạn đó.

Trong nhiều kinh điển, chúng ta thấy đức Phật luôn luôn sẵn sàng trao đổi với những người có sự nghi ngờ về những điều Ngài nói. Ngài là một vị thầy duy nhất du hành khắp Ấn độ vào thế kỷ thứ tư trước Tây lịch với mục đích thuyết phục quần chúng về nhiều vấn đề. Tuy nhiên, không giống như nhiều người đương thời, Ngài không cố gắng thuyết phục quần chúng tin rằng phương pháp mà Ngài t́m ra trong việc giải thoát khổ đau là phương pháp duy nhất. Một điểm quan trọng xuyên suốt nhiều kinh điển Phật giáo có thể được tóm tắt bằng ngôn ngữ ngày nay: “Đó chỉ là điều tôi thực hành và điều tôi nhận ra. Đừng tin điều ǵ tôi nói v́ điều đó do tôi nói. Các vị hăy tự ḿnh thực hành để tự ḿnh trăi nghiệm.”

Đức Phật không cực đoan ngăn cản người khác trong việc lựa chọn điều họ nên học và phương pháp học. Thay v́ vậy, trong giáo lư về Phật Tánh, Ngài tŕnh bày cho thính chúng một loại trăi nghiệm tư duy, kêu gọi họ khám phá từ trong kinh nghiệm của chính họ những biểu lộ của Phật Tánh trong mọi lúc của đời sống hàng ngày. Ngài tŕnh bày thể nghiệm nầy bằng h́nh ảnh một ngôi nhà trong đó có một ngọn đèn đựợc thắp sáng với những bóng mờ và những cửa sổ đóng kín. Ngôi nhà tượng trưng cho cái thấy dày đặc do sự tùy thuộc vào những điều kiện vật lư, tâm lư, cảm xúc. Chiếc đèn tượng trưng cho Phật tánh. Dù cho những bóng mờ và những cửa sổ bị đóng kín, một chút ánh sáng của ngọn đèn từ bên trong vẫn chiếu xuyên qua.

Bên trong, ánh sáng từ ngọn đèn đem đến sự rơ ràng để phân biệt gữa một chếc ghế, một cái giường, hay một tấm thảm. Giống như ánh sáng ngọn đèn có thể xuyên qua những khoảng tối và những cửa sổ, chúng ta có thể kinh nghiệm được ánh sáng trí tuệ như là một trực giác, một cái “thấy ở chiều sâu.”

Từ và Bi chiếu sáng xuyên qua những chiếc cửa sổ trong những khoảnh khắc nầy khi chúng ta, một cách tự phát, giúp đỡ hay an ủi một người nào đó, không phải v́ sự lợi ích bản thân, mà v́ cảm thấy việc đó nên làm. Có thể là một điều rất đơn giản như cho một người tựa vào vai để khóc khi họ đau khổ, giúp một người băng qua đường, ngồi bên cạnh một người đang bịnh hay đang hấp hối. Tất cả chúng ta đă từng nghe có những người không nghĩ đến nguy hiểm nhảy vào ḍng nước sâu để cứu người không quen biết…

Sức mạnh của Phật Tánh thường thể hiện trong sự vượt qua những biến cố khó khăn. Gần đây tôi có gặp một người đă thực hành Phật pháp lâu năm. Anh ta đầu tư vào chứng khoán từ năm 1990, và khi chứng khoán tuột, anh mất tất cả. Nhiều người bạn và người cộng tác với anh cũng mất tiền và một số bị rơi t́nh trạng khủng hoảng tinh thần. Một số người mất tự tin và không c̣n khả năng quyết định; một số rơi vào t́nh trạng nản chí; một số giống như trong đợt khủng hoảng kinh tế 1929, nhảy qua cửa sổ. Nhưng anh th́ vẫn vững tâm, không mất ḷng tự tin, không thối chí. Anh b́nh tỉnh đầu tư trở lại và xây dựng lại nền tảng tài chánh vững vàng.

Nh́n vẻ mặt trầm tỉnh của anh trong những biến cố lớn, một số bạn bè và người cộng tác hỏi anh làm thế nào anh có thể giữ được sự b́nh tỉnh. Anh trả lời: “Vâng. Tôi có được tất cả số tiền đó từ thị trường chứng khoán, rồi nó trở về với thị trường chứng khoán, và giờ th́ nó quay trở lại. Điều kiện thay đổi, nhưng tôi vẫn c̣n. Tôi có thể thực hiện những qyết định. Tôi có thể ở trong một ngôi nhà lớn trong một năm, rồi ngủ trên ván ở nhà một người bạn trong năm kế, những điều đó không làm thay đổi sự việc rằng tôi có thể chọn lựa cách tôi suy nghĩ về chính ḿnh và tất cả những vấn đề xảy ra quanh tôi. Thật sự, tôi thấy tôi rất may mắn. Một số người không có khả năng lựa chọn và một số nguời không nhận thấy khả năng lựa chọn của ḿnh.”

Tôi cũng từng nghe những nhận xét tương tự từ những người đương đầu với những chứng bịnh kinh niên nơi họ, nơi cha mẹ, con cái họ, hay những thành viên trong gia đ́nh, bạn bè. Một người đàn ông tôi gặp gần đây ở Bắc Mỹ nói về việc anh cố gắng giữ việc làm cũng như mối quan hệ tốt với vợ và con, trong khi vẫn tiếp tục thường xuyên thăm viếng người cha bị bịnh Alzheimer (một chứng mất trí). Anh ta nói: “Dĩ nhiên là khó mà giữ thăng bằng mọi chuyện. Nhưng đó là điều tôi thực hiện. Tôi không thấy có cách nào khác.”

Lời phát biểu đơn giản mà tươi mát làm sao! Mặc dù anh ta chưa bao giờ đến tham dự một buổi học Phật pháp, chưa bao giờ nghiên cứu kinh điển Phật giáo, và cũng không cần nhận ḿnh là một Phật tử, sự diễn tả của anh về cuộc sống của ḿnh và cách anh tiếp cận với cuộc sống đă là tiêu biểu cho một sự biểu lộ tự phát về ba phương diện của Phật tánh: trí tuệ nh́n thấy chiều sâu và chiều rộng trong hoàn cảnh của ḿnh, khả năng giải thích sự việc và hành động theo cái thấy của ḿnh, cách cư xử tự phát theo tâm từ bi.

Khi tôi nghe anh ta nói chuyện, tôi nhận ra rằng ba tính chất nầy của Phật Tánh có thể được tóm tắt bằng một từ đơn giản: can đảm – đặc biệt là can đảm để là, như chúng ta là, ngay tại đây và ngay bây giờ, với tất cả những nghi ngờ, bất quyết của chúng ta. Đối diện trực tiếp với kinh nghiệm mở ra cho chúng ta khả năng nhận thấy rằng điều mà chúng ta kinh nghiệm – t́nh yêu, sự cô độc, ganh ghét, niềm vui, ḷng tham, nỗi buồn, và vân vân – từ bản chất là một sự biểu hiện tiềm năng vô hạn nền tảng của Phật tánh nơi chúng ta.

Nguyên lư nầy nằm trong sự “chẩn bịnh” của chân lư thứ ba của Tứ Diệu Đế - Diệt Đế. Bất cứ sự phiền năo nào chúng ta cảm nhận – vi tế, mănh liệt, hoặc ở mức độ trung gian – sẽ ch́m xuống và chúng ta sẽ vượt qua sự dính chặc vào cái thấy giới hạn, tùy thuộc và bị tùy thuộc về chúng ta, để bắt đầu nh́n thấy bằng khả năng thật sự của chúng ta, thể nghiệm sự việc một cách toàn bộ. Cuối cùng, đến và dừng lại trong Phật Tánh – như một con chim dừng nghỉ khi trở về tổ ấm của ḿnh. Ở đó, sự đau khổ chấm dứt. Không có ǵ để sợ hăi, không có ǵ để chống cự. Ngay cả cái chết cũng không làm chúng ta bối rối.

Thị Giới dịch (Shambala Sun).

 

©  searchvn.net - Liên lạc:  admin@searchvn.net