TIN NHÂN  QUẢ - TẠO PHƯỚC ĐỨC -  SỐNG CHÂN THƯỜNG

 searchvn.net                                                                                                                            TRỞ VỀ

 
 

 

Nghĩ về Mẹ

Vơ Hồng 

 

Xót người tựa cửa hôm mai
Quạt nồng ấp lạnh những ai đó giờ
Sân Lai cách mấy nắng mưa
 Có khi gốc tử đă vừa người ôm

(Truyện Kiều)

    Tựa cửa hôm mai  là lời của mẹ Vương Tôn Giả. Mẹ bảo Vương "Nhữ triêu xuất nhi văn lai" mày sáng đi mà chiều về, "tắc ngộ ỷ môn nhi vọng" th́ ta tựa cổng làng mà ngóng. Hai câu mô tả ḷng mẹ thương con khi con đă lớn. Trích dẫn nguyên bản để đọc lên ta xúc cảm rằng bà mẹ đó có thật.

    Truyện dân gian mô tả ḷng mẹ thương con th́ rất nhiều. Thử lấy một. Người mẹ bị rắn độc cắn, biết ḿnh sắp chết bỏ con, vội vă chạy về nhà, đổ lúa vào cối mà xay, đổ thóc vô cối mà giă, gấp gấp để cho có gạo để lại con ăn sau khi ḿnh chết. Không ngờ huyền diệu đă xảy ra: dồn cả sức lực, bắp thịt đến ră rời, truyện kể rằng chất độc toát ra theo mồ hôi, thoát ra theo hơi thở... và người mẹ được cứu sống. C̣n nhớ truyện vua Salomon xử kiện? Hai người đàn bà tranh nhau một đứa nhỏ, ai cũng nói ḿnh là mẹ của nó. Dùng đủ mọi lư lẽ mà không giải quyết yên, cuối cùng vua phán: "Đem đứa nhỏ ra xẻ hai, mỗi người lănh một nửa". Một người đàn bà nói: "Dạ, thà như vậy cho công bằng". Người đàn bà kia: "Thôi, tôi xin nhường". Đó là lời của mẹ bạn đó, hỡi bạn nhỏ đang lắng nghe tôi. Mẹ bạn cũng sẽ xử sự như vậy nếu bị đặt vào hoàn cảnh nêu trên.

    Trường hợp này th́ c̣n đáng phục hơn: Chàng Côdắc hỏi tiên nữ Ôcxana rằng đến khi nào nàng mới yêu chàng? Nàng trả lời rằng nàng sẽ yêu người nào đem tặng trái tim người mẹ... Chàng Codắc im lặng, ḷng đượm buồn và chẳng thiết ǵ ăn uống nữa. Nhưng rồi cuối cùng chàng cũng mang đến cho Ôcxana trái tim của mẹ ḿnh.

Đường dài chân mỏi mắt hoa
Vừa lên thềm cửa, chân sa ngă nhào
Tim mẹ đập, ứa máu đào
Mà c̣n hỏi nhỏ "Nơi nào đau, con?"

    Hỡi ơi, chỉ có trái tim người mẹ mới vị tha tới mức vẫn cứ thương đứa con bội bạc dường kia!

   Tưởng cũng nên nh́n qua vài gương mẹ hiền, dạy con nên người, xả thân v́ nghĩa. Mẹ Mạnh Tử chọn láng giềng tốt, cắt đứt tấm vải đang dệt trên khung để làm bài học dạy cho con. Mẹ Vương Lăng  (1) với bài thơ tiễn sứ giả, mẹ Từ Thứ  (2), mẹ... 

    Ḷng mẹ đối với con như vậy, c̣n ḷng con dành cho mẹ th́ sao? Trong bốn câu thơ Đoạn trường tân thanh nêu trên, một câu đầu nói nỗi ḷng người mẹ th́ hai câu sau là nỗi ḷng của con. Câu trước dành cho đứa con nhỏ tuổi là Hoàng Hưng, câu sau chọn tả nhân vật hiếu tử già nhất lịch sử: Lăo Lai. Suốt cuốn Nhị thập tứ hiếu là 24 gương con hiếu. Nhiều gương ngang tầm với người thường, người thường làm được. Truyện Quách Cự chôn con, được chum vàng. Trời chu đáo chôn sẵn để thưởng Quách Cự, hơi khó tin đối với chúng ta hôm nay. Có vẻ như do một thí sĩ của cung đ́nh sắp đặt dựng lên nhằm ca tụng vượng khí của triều đại, thần linh và con người giao cảm tương thân. Riêng truyện Vương Thôi có khí vị đặc biệt. Mẹ Vương Thôi sợ sấm. Ngày thường Thôi ra đồng làm việc, mà hễ trời nổi cơn sấm sét là lật đật chạy về nhà cho mẹ hết sợ. Khi mẹ chết rồi, mỗi lần sấm sét là Thôi lại vội vàng chạy ra ôm mộ mẹ mà nói: "Có con đây, mẹ đừng sợ". Tâm hồn Vương Thôi có cái ǵ chất phác đơn giản của một người nông thôn quê mùa, khiến ta tin là hoàn toàn có thật. Và không cần cố gắng, khỏi phải lư giải, hễ đọc lên là ḷng mỗi chúng ta đều xúc động rưng rưng.

    Trong kho truyện cổ của ta có chuyện Bát canh hẹ. Một tù nhân một hôm nh́n vào mâm cơm thấy có bát anh hẹ liền khóc ̣a bảo người cai ngục: "Tôi biết là mẹ tôi vừa tới thăm tôi, nhờ ông chuyển cho bát canh hẹ này. V́ hồi ở nhà mẹ tôi thường nấu canh hẹ cho tôi ăn".

    Truyện kể một vị hiền giả nọ (3), một hôm phạm lỗi bị mẹ đánh. Ông khóc tức tưởi nhiều hơn mọi lần. Mẹ hỏi: "Lần này mẹ đánh ít, sao con khóc nhiều?" Thưa: "Những lần trước mẹ đánh nhiều, ngọn roi mạnh, con khóc v́ đau. Lần này mẹ đánh ít, ngọn roi nhẹ, con thấy ít đau, nhưng con biết sức mẹ đă yếu, mẹ đă già, nghĩ vậy mà con khóc". Sách vở ghi biết bao nhiêu gương hiếu.

    Mà nào phải lục t́m trong cổ văn mới thấy gương mẹ hiền biết cách thương con. Mẹ của người bạn cùng quê với tôi, anh Phạm Ngọc Ân, vốn không biết chữ Quốc ngữ như mọi bà mẹ thời đó. Khi Ân học vỡ ḷng, anh lẫn lộn M với N, P với Q... rồi sang vần ngược th́ càng tha hồ lẫn lộn. Cha giận, vừa nạt, nộ, vừa vụt roi. Mẹ thương con, lén đứng ḍm, lẩm nhẩm nhớ để rồi bày cho con. Kết quả là bà đọc được Quốc ngữ và sau đó Ân học hành giỏi, làm tới chức thanh tra giáo dục. Ân nay đă đông vầy con cháu và mẹ già đă nằm yên dưới ngôi mộ bên sườn núi Ngân Sơn.

    Chỉ không lưu ư đó thôi chớ h́nh ảnh mẹ con diễn ra quanh ta đầy dẫy, vạn trạng thiên h́nh kể sao cho xiết! Mẹ ẵm con đi chợ, mẹ bồng con đi nhà thương, mẹ dắt con đi tới trường... Trên sân: gà mẹ dẫn gà con bươi rác. Trên đồng cỏ: Trâu mẹ đứng yên cho trâu con sục mơm vào bầu vú, mắt nh́n hiền từ, thỉnh thoảng liếm vai liếm lưng. Con c̣ luộm thuộm vụng về, cái cổ dài ngoẵng, cặp chân lêu khêu vậy mà từ lưng chừng trời trời xếp đôi cánh đáp xuống nhẹ nhàng cạnh bầy con, dùng cái mỏ nhọn hoắc để sú mồi, để rỉa lông âu yếm... T́nh mẹ con quả là thứ t́nh cảm thiêng liêng khó giải khi ta nh́n cặp mắt vàng lợt đó như thiếu vắng sự thông minh, cái cổ quá mảnh quá dài làm khó khăn biết bao cho sự dẫn truyền t́nh cảm.

    Cho chí thảo mộc vô t́nh cũng gợi xúc cảm mẹ con. Cây chuối mẹ và bầy chuối con xúm xít. Cây ổi mẹ và lũ ổi con ngơ ngác vây quanh. Lũ cây con rất cần mẫn nh́n mẹ mà bắt chước, mà nhại theo h́nh dáng mẹ, cố gắng sao cho giống mẹ.

    Trên đời không ai yêu thương ta bằng mẹ. Người t́nh dẫu thủy chung, cũng chỉ yêu ta với diều kiện. Hoặc là ta đẹp. Hoặc là ta có tài. Mẹ th́ không, xấu xí cũng thương, xấu xí càng thương như nhằm bù lại những thiệt tḥi cho con, như ngầm nhận sự xấu xí là do lỗi mẹ.

    Không đến nỗi quá lời nếu nói rằng với mẹ, con là tất cả. Khi có con, mẹ b́nh dân vạch vú cho bú, áo xống xốc xếch, quần xăn quá đùi cũng không c̣n thấy ngượng. Có con là như đă có đủ rồi. Không như những bạn lấy chồng năm mười năm mà chưa có con, vẫn cứ thẹn, thùng kín đáo.

    Đúng, đă có đủ rồi. V́ có con, mẹ mới yên tâm, mẹ vừa hănh diện. Con là tác phẩm tuyệt hảo của mẹ, là báu vật thiêng liêng mà mẹ vẫn không hiểu làm sao mà ḿnh có đủ khả năng tạo thành. Cái sinh vật nhỏ đó lần lần lớn lên, có trí thông minh, thân thể phát triển vẹn toàn để có thể sẽ trở thành danh nhân, trở thành vĩ nhân. Càng thêm hănh diện, càng được đền bù bởi mẹ mang thân phận đàn bà, từ mới sinh ra đă chịu mọi thiệt tḥi. Làm con gái đâu được cha mẹ ch́u bằng con trai. Lớn lên phải phụ tay trong bếp, dọn dẹp trong nhà. Sự thiệt tḥi đeo đẳng suốt đời chỉ v́ là thân phụ nữ. Luân lư thời xưa khắc nghiệt bắt người đàn bà không được bước đi bước nữa, phải ở vậy thờ chồng nuôi con. Trải bao cuộc chiến tranh, bao nhiêu góa phụ chôn vùi tuổi thanh xuân, đến khi nhắm mắt xuôi tay là coi như xóa sạch cuộc đời, vĩnh viễn không c̣n dấu vết. Cho dẫu có được sắc chỉ "Tiết hạnh khả phong" hoặc dăy ṿng hoa và bài ai điếu.

   Rốt cuộc dường như niềm vui lớn nhất trên đời là khi sinh được đứa con. T́nh yêu chồng dần dần sớt qua con và nếu gặp trường hợp đớn đau phải hy sinh đời ḿnh để cho con sống th́ hầu như mọi người mẹ đều nuốt nước mắt nhận cái chết về ḿnh, ít cần lưỡng lự.

    Nước ta có hai bậc quần thoa xuất chúng. Bà Trưng và bà Triệu, được ca ngợi là cân quắc anh hùng, hào quang xuyên suốt lịch sử. Nhưng không thấy sử ghi là hai bà có được đứa con. Khiến có hôm xúc cảm nh́n cảnh mẹ con vui vầy của những  bà mẹ, "mẹ của Quỳnh Chi, Thanh Hải, Nhật Thành... Tôi chợt ngậm ngùi nghĩ đến hai bà:

Tôi chợt nhớ về Bà Trưng, Bà Triệu
Chưa một lần được nói tiếng "con ơi!"
V́ nghĩa lớn, xả thân ḿnh lo liệu
Phần ấm êm: xin nhường hết cho người.

    Phần ấm êm là đứa con, là t́nh mẹ con, dẫu rằng thế tục tầm thường nhưng không phải dễ mà có dược.

    Tôi, thuở ấu thơ không được sống gần mẹ, đă vậy mới mười một tuổi mẹ đă từ trần. Theo cha đến chùa một lần là nhân lễ măn tang mẹ. Lớn lên mới biết là lễ Vu Lan báo hiếu nên cứ mỗi lần xé tờ lịch nh́n thấy ghi tháng Bảy âm lịch là ḷng u hoài nghĩ đến mẹ. Có một thôi thúc nhẹ nhàng, một háo hức tiềm ẩn muốn được làm một cử chỉ báo ân. Nhưng mẹ đâu c̣n? Đành t́m trong chỗ bạn quen thân có ba người c̣n mẹ già, ngày Vu Lan tự tay đem một tặng vật nhỏ, gọi là góp lời cầu nguyện cùng bạn. Rồi âm thầm nghĩ đến tích Mục Liên Thanh Đề, nhớ đến quê hương xa cách, ngôi chùa làng vắng vẻ tịch liêu. Đến ngôi mộ của mẹ tôi, của bác tôi, của ông bà tôi nằm rải rác quạnh hiu nơi sườn núi cuối thôn. Đến những vị xuất gia đă cát ái từ thân, giờ này đang tŕ chú hộ niệm. Nhưng cát ái từ thân đâu có nghĩa là không nghĩ đến mẹ? Đại Đức ơi, thầy nghĩ đến mẹ tha thiết như thế nào? Ḥa thượng ơi, ngài nghĩ đến mẹ bồi hồi như thế nào?

    Hiện rơ mái đầu bạc phơ của Ḥa thượng, chân mày sợi dài trắng xóa, dáng đứng như chỏm núi cao. Như đỉnh Hy mă Lạp Sơn tuyết phủ. Đỉnh núi tuyết uy nghi có biết báo ân mẹ không? Những bụi sim quây quần dưới chân núi ŕ rào nhớ mẹ. Mẹ là hột sim do con chim bay qua thả rơi xuống đất. Cây bồ đề cổ thụ thân lớn mấy người ôm, tàn lớn phủ sườn núi cũng xào xạc nhớ mẹ. Mẹ là hột bồ đề rất nhỏ ngẫu nhiên ngọn gió bay mang tới. Nhưng hùng vĩ như Hy Mă lạp Sơn th́ mẹ là ai? Tôi đành âm thầm lắc đầu vừa tưởng như nghe ầm ầm những chuyển động tạo sơn quằn quại dựng nên dăy núi. Thành ra núi cô đơn.

   Ở nhiều nước văn minh trên thế giới, người ta thỏa thuận lấy một ngày trong năm (4) đặt là Ngày lễ Mẹ (Mother's day). Vào ngày đó, các con dẫu ở xa cũng gắng tụ hội về quanh mẹ, dâng hoa tặng quà, đọc lời chúc tụng và vui vầy tiệc tùng. Trên ngực áo mỗi người con rực rỡ một đóa cẩm chướng màu đỏ. Những người con nào mà mẹ đă qua đời th́ lạnh lẽo nơi ngực áo một đóa cẩm chướng màu trắng.

    Ở ta, từ thập niên 50 nhiều địa phương nhân ngày lễ Vu Lan đă tổ chức nghi thức bông hồng cài áo: ai c̣n mẹ th́ được gắn một hoa hồng đỏ, ai mất mẹ, th́ một đóa hồng trắng. Một cách để nhớ mẹ, để tôn vinh mẹ, để mừng mẹ c̣n tại thế, để xót xa nghĩ đến mẹ đă qua đời.

    Bản thân người mẹ Việt Nam không đ̣i hỏi được tôn vinh. Vào thế hệ tôi, người mẹ gần như chỉ lúc thúc ở nhà dưới, nhà ngang, lăng xăng suốt ngày và hạnh phúc với múi dưa, với con cháu. Cha già được thong dong ngồi hút thuốc, được thưởng thức tách trà sớm, được nhấm nháp ly rượu buổi hoàng hôn, chớ mẹ th́ gần như không biết hưởng thụ là ǵ. Cả ngay khi số tuổi chồng chất, đóng vai bà nội, bà ngoại. Có một thời gian, láng giềng tôi là một gia đ́nh giàu. Khi người vợ sinh đứa con lên bốn tháng, người ta nhắn về quê nhờ bà kế mẫu già, nghèo, tới coi sóc giùm nhà. Một hôm qua khung cửa tôi thấy bà ngồi vá quần cho đứa nhỏ. Tôi ngạc nhiên bồi hồi đứng nh́n. Trẻ con dưới một tuổi lớn mau, quần áo vải mới, mặc không vừa nữa th́ bỏ một chỗ, quần áo vải cũ, rách th́ ném làm giẻ lau, ai hơi đâu nheo mắt ngồi vá? Thôi, hiểu rồi, tâm lư người mẹ, người mẹ nhà quê, người mẹ nghèo, tần tảo, quên ḿnh, người mẹ của thế hệ tôi đó. Thời nay có khá hơn, có biết vị kỷ hơn, nhưng có được bao nhiêu người con, dẫu đă thành đạt, nhớ đến Ngày lễ Mẹ? Nhiều bà mẹ tổ chức lễ kỷ niệm sinh nhật cho con hằng năm, có chụp h́nh... Nhưng này các con, sao sinh nhật mẹ, các con không gom một bó hoa - ngắt hoa dại trong vườn ngoài rào cũng được - sáng sớm trao tay mẹ? Nếu mắc cỡ không nói được th́ có thể viết trên mảnh giấy nhỏ: "Con mừng sinh nhật Mẹ" chẳng hạn. Đó, v́ đa số các con vô tâm mà phải mượn lễ Vu Lan để cài một đóa hồng.

    Nhưng rằm tháng Bảy không phải chỉ là ngày nhớ mẹ, báo ân không chỉ có báo ân mẹ. C̣n phần hiếu thảo dành cho cha. Rộng hơn, dân tộc ta c̣n nhận ngày này là ngày xá tội vong nhân, chú nguyện cho thập loại chúng sinh vừa mở rộng ḷng bố thí cho người nghèo khó nơi dương thế. Ḷng nhân ái tựa biển, tràn khắp bao la trong tiếng chuông ngân vang ngày lễ.

    Hăy thương yêu mẹ hết ḷng, săn sóc ân cần, hầu hạ tŕu mến, nhất là khi mẹ già yếu bệnh hoạn xấu xí bẩn thỉu. Hăy nhớ lại thuở ḿnh c̣n nhỏ, mặt mũi chưa được trơn láng như hiện giờ, ỉa đái ngay trên ḿnh mẹ, và khi lên năm lên mười mẹ phải chịu nhịn phần mẹ để mua món ăn ngon, sắm cái áo đẹp cho ḿnh. Hăy xúc động sụt sùi mà cầm tay mẹ, nh́n mặt mẹ, theo dơi bước đi dáng ngồi của mẹ. Không như tấm lịch đẹp treo tường, tấm năm sau sẽ thay tấm năm trước, không phải như cái bàn gỗ mộc sẽ cứ đứng măi đó nếu ta không tự ư phế bỏ. Mẹ th́ không, dẫu ngó vững chắc nhưng sự sống vốn dễ rung rinh, chẳng chóng th́ chầy, rồi cũng tới một ngày - thậm chí có thể chỉ trong thoáng chốc - ta sẽ chỉ c̣n thấy được mẹ trong trí nhớ


(1)   Vương Lăng, người đất Bái là hào trưởng trong huyện, Hán Cao Tổ lúc c̣n hàn vi quí Vương Lăng như anh. Khi Cao Tổ khởi binh, Vương Lăng đem quân phụ trợ. Hạng Vũ buộc mẹ Lăng phải dụ Lăng về với ḿnh. Mẹ Lăng tiễn sứ giả, khóc nói: "Nhờ ngài nhắn giùm Lăng một câu: Hăy cứ hết ḷng theo pḥ Hán Vương, đừng v́ ta mà sinh nhị tâm". Nói xong cầm gươm tự đâm chết (Hán sử)

(2) Từ Thứ quê ở Dĩnh Châu là bậc kỳ tài theo pḥ Lưu Bị. Tào Tháo mời mẹ Từ Thứ đến Hứa Đô tiếp đăi trọng hậu và khuyên bà viết thư gọi Từ Thứ về giúp Tào. Bà lớn tiếng mắng Tào là phản tặc rồi ném nghiên mực vào mặt Tháo. Tào Tháo muốn giết nhưng tả hữa can. Sau đó mưu sĩ của Tháo đă giả nét bút của bà viết thư cho Từ báo tin ḿnh bị giam cầm và gọi Từ Thứ về hàng Tào. V́ hiếu, Từ Thứ vè Hứa Đô gặp mẹ. Biết cả mẹ con cùng bị lừa, bà đă uất hận mắng Từ là ngu phu không biết phân biệt giả chân rồi quay khuất sau b́nh phong treo cổ tự ải.

 
(3) Hàn Bá Du   

(4) Ngày chú nhật thứ thứ nh́ của tháng năm

 

Copyright ©2005 FITEC & SearchVN. All rights reserved.