B15-JsLo OK

 

ĐỂ SỐNG ĐỜI SỐNG CÓ Ư NGHĨA

 

Dalai Lama

 

Nguyên Hảo (Thị Giới) dịch

 

dalai lama

2.

PHẠM VI CỦA KHỔ

SƠ LƯỢC CÁC LOẠI ĐẠO ĐỨC

 

Nguyên lư chính của đạo đức Phật Giáo là giúp đỡ người khác và nếu không thể th́ ít nhất cũng không làm tổn hại người khác. Sự hứa hẹn nền tảng vê bất bạo động, được thúc đảy bởi sự quan tâm đến người khác, là trọng tâm cho ba loại đạo đức Phật Giáo:

-          Đạo đức trong việc giải phóng cá nhân (là chủ đề của chương nầy) được thực hành chính yếu bằng sự kềm chế những việc làm và lời nói gây tổn hại. Sự tu tập nầy được gọi là “cá nhân” v́ nó cung cấp một con đường để chuẩn bị ra khỏi ṿng luân lưu sinh, già, bịnh, chết, mà Phật Giáo gọi là ṿng luân hồi (samsara).

-          Đạo đức về việc quan tâm đến người khác - được gọi là Bồ Tát Hạnh - được thực hành chính yếu là kềm chế không cho tâm thức rơi vào tính ích kỷ. Đối với những người thực hành Hạnh Bồ Tát, việc chính yếu là giảm trừ tâm quy hướng về ḿnh, cũng kềm chế việc tạo những nghiệp xấu trong hành động và lời nói.

-          Đạo đức Mật Giáo tập trung quanh những kỹ thuật đặc biệt trong việc h́nh dung một trạng thái phát triển hoàn toàn của thân và tâm giúp đỡ kẻ khác một cách có hiệu năng. Nó cung ứng một đường lối để kềm chế và từ đó làm thăng hoa cái thấy hữu hạn của chúng ta về thân thể và tâm thức để chúng ta có thể nhận thấy chúng ta chói sáng với trí tuệ và từ bi.

 

ĐẠO ĐỨC VỀ GIẢI THOÁT CÁ NHÂN

Thực hành giới hạnh để giải thoát bản thân đ̣i hỏi sự tự tỉnh cần thiết để ḱm hăm những hành động và lời nói làm tổn hại đến người khác. Việc nầy có nghĩa là từ bỏ những hành động mà Phật Giáo gọi là mười điều bất thiên. Mười điều bất thiện nầy được sắp xếp thành ba loại. Những điều bất thiện thuộc về thân là giết hại, trộm cắp, và tà dâm. Những điều bất thiện do lời nói gây ra là nói láo, nói lời chia rẽ, nói lời lỗ măng,  và nói chuyện ba hoa vô ích. Những điều bất thiện thuộc ư là tham lam, giận hờn và ngu muội.

Bởi v́ động năng đi trước và hướng dẫn hành động, kiểm soát nó là cách thức tốt nhất để ngăn ngừa những hành động và lời nói bốc đồng có thể đưa đến sự tổn hại cho người khác. Khi bạn bỗng nhiên muốn một thứ ǵ đó và t́m cách phải có được mà không suy nghĩ đến hậu quả, sự ham muốn của bạn biểu lộ một cách bốc đồng , không suy nghĩ. Trong thực hành hằng ngày các bạn học thực hành việc khảo sát liên tục động năng nơi các bạn.

Khi tôi c̣n là một đứa trẻ, Ling Rimpochay, một vị giáo thọ của tôi, lúc nào cũng nghiêm khắc; ông không bao giờ cười. Điều nầy làm cho tôi bận tâm rất nhiều. Ṭ ṃ về lư do tại sao ông không có một chút khôi hài, tôi quan sát thêm dần thêm dần điều tôi thực hiện trong tâm thức của ḿnh. Việc nầy giúp cho tôi phát triển sự tự tỉnh về động năng trong tôi. Đến khi tôi bước vào lứa tuổi hai mươi, tôi bắt đầu trưởng thành, Ling Rimpochay hoàn toàn thay đổi; ông luôn luôn có một nụ cười lớn khi chúng tôi gần nhau.

Sự tu tập có hiệu quả về giới hạnh giải thoát cá nhân tùy thuộc vào động năng mạnh mẽ và lâu dài. Ví dụ, một người có thể không phải là tăng sĩ hay ni cô để khỏi phải làm những công việc thế tục để sinh sống. Cũng vậy, chỉ t́m cách tránh những khó khăn trong cuộc sống nầy thôi cũng không đủ. Được tác động bởi những mục tiêu tầm thường như vậy không giúp ǵ cho việc giải thoát khỏi ṿng luân hồi – lư do cứu cánh để tu tập giới hạnh giải thoát cá nhân.

Điều nầy được xác quyết với cuộc đời của Đức Phật. Một ngày kia, đức Thích Ca Mâu Ni đi ra ngoài hoàng cung để tự ḿnh chứng kiến đời sống. Lần đầu tiên, ngài thấy một người bịnh, một người già và một xác chết. Xúc động sâu xa với sự khổ đau của bịnh, già và chết, ngài đi đến kết luận rằng đời sống thế tục không có thực thể. Về sau, ảnh hưởng bởi các hành giả tôn giáo, Ngài bị hấp dẫn với sự có     thể có của một đời sống tâm linh cao cả, có ư nghĩa hơn. Ngài trốn khỏi hoàng cung, từ bỏ đời sống thường tục để theo đuổi viễn tượng đó.

Việc nầy dạy cho chúng ta điều ǵ? Giống như Đức Phật, chúng ta cần phải khởi đầu bằng việc quan tâm đến sự đau khổ của ṿng luận hồi sống chết và bắng cách đẩy xa những xao lăng nhất thời. Với thái độ mới nầy, chúng ta phải nhận lănh một hệ thống đạo đức bằng cách từ chối sự tái sinh tiếp nối và nhận giữ những giới luật trong sạch trong việc t́m cách xóa bơ mười điều bất thiện.

 

BỐN CHÂN LƯ CAO THƯỢNG

Để giải thoát chúng ta khỏi ṿng sinh tử luân hồi, chúng ta cần hiểu bản chất của nó. Chúng ta cần (1) biết các loại đau khổ đặc biệt, (2) khám khá ra nguyên nhân của những đau khổ đó, (3) xem có thể loại trừ những nguyên nhân nầy hay không, và cuối cùng (4) xác định việc ǵ cần thực hiện. V́ vậy, sự từ bơ bao gồm ít nhất một sự hiểu biết phần nào về bốn chân lư:

  1. Khổ
  2. nguồn gốc thật sự của khổ
  3. sự chấm dứt thật sự của khổ và nhưng nguồn gốc của nó
  4. những con đường chân thật để đạt đến sự chấm dứt chân thật.

Khi Đức Phật khởi sự thuyết pháp lần đầu, ngài dạy về bốn chân lư cao thượng trong thứ tự được nêu ra. Tuy nhiên, thứ tự nầy không phản ảnh cách thức những chân lư nầy thể hiện. Theo thứ tự thời gian th́ chân lư thứ hai – nguyên nhân của khổ (Tập) - đi trước chân lư thứ nhất – là Khổ. Tương tự, chân lư thứ tư - Đạo (phương pháp diệt khổ) - phải đi trước chân lư thứ ba - chấm dứt khổ (Diệt). Tuy nhiên, Đức phật dạy bốn chân lư theo thứ tự thực hành chứ không theo thứ tự chúng được tạo nên.

Trong thực hành, các bạn phải nhận thấy sự khổ trước, để biết cuộc sống nầy bị bao vây bở sự khổ đau; điều nầy làm cho ḷng mong cầu tự nhiên về việc được giải thoát khỏi khổ được xoáy sâu thêm. Khi bạn nhận chân được sự khổ đau, như Đức Phật đă nhận thấy, th́ bạn sẽ bị thúc đẩy đi t́m nguyên nhân của nó, nguồn gốc của khổ. Giống như một người bác sĩ trước tiên phải chẩn bịnh, bạn phải hiểu nguyên nhân cội rễ của khổ trước khi bạn điều trị cho nó. Nếu chưa quyết định những nguồn gốc của khổ làm sao bạn có thể biết rằng khổ có thể chấm dứt. Cũng  vậy, không biết chắc rằng sự chấm dứt khổ có thể xảy ra, bạn có thể coi việc tu đạo chỉ như một việc làm khó khăn không đem lại kết quả ǵ. Rồi bạn có thể đi t́m những con đường chân thật để thực hiện được sự chấm dứt chân thật. Đó là lư do tại sao Đức Phật tŕnh bày bốn chân lư theo thứ tự thực hành như chúng ta thấy.

Tôi sẽ tŕnh bày chân lư thứ nhất ở đây và các chân lư c̣n lại trong Chương Ba.

 

CHÂN LƯ THỨ NHẤT: KHỔ

Giống như bịnh, khổ là điều mà tất cả chúng ta đều phải trải qua. Để t́m phương cách chữa trị, chúng ta phải cẩn thận nhận ra toàn bộ phạm vi của chứng bịnh: sự đau đớn, sự biến dịch, và bị điều kiện hóa.

  1. Một mức độ của khổ là sự đau đớn mà tất cả chúng ta đều biết. Ngay cả loài vật cũng muốn vượt qua sự đau đớn đó. Những sự đau đớn về thể xác và tinh thần trong đời sống hằng ngày, như nhức đầu và nổi đau khổ về chia ĺa nằm trong loại nầy.
  2. Điều mà chúng ta thường cảm thấy là vui phần lớn chỉ là sự giảm bớt đau đớn thôi. Thí dụ, nếu thức ăn ngon và rượu thật sự có thể tạo được sự vui sướng - nếu chúng có bản chất vui sướng nội tại – th́ dù cho chúng ta có ăn hay uống nhiều bao nhiên đi nữa, chúng ta phải vẫn cảm thấy càng được hạnh phúc nhiều hơn theo lượng ăn uống của chúng ta. Thay v́ vậy, khi chúng ta ăn uống quá độ, chúng bắt đầu cảm thấy thân xác và tinh thần của chúng ta khổ sở. Điều nầy chứng tỏ rằng những cảm nghiệm về lạc thú nầy có bản chất nột tại là khổ. Tôi muốn kể một câu chuyện về một gia đ́nh mua một chiếc máy truyền h́nh mới. So sánh với chiếc máu cũ, nó tốt hơn nhiều, và mọi người trong gia đ́nh xem nó suốt ngày. Nhưng rồi họ cảm thấy mỏi mệt. Điều nầy chứng tỏ rằng sự vui sướng ban đầu có bản chất của đau khổ. Những trạng thái vui sướng tạm thời đó được gọi là sự khổ về biến dịch.
  3. Cộng thêm vào sự đau đớn và sự khổ về biến dịch xảy ra hằng ngày, có một một mức độ sâu xa hơn của khổ gọi là khổ v́ bị điều kiện hóa. Tâm thức và cơ thể hoạt động dưới ảnh hưởng của nghiệp (những khuynh hướng tạo ra do những hành động trong quá khứ) hoặc những cảm thọ đau buồn, hay tiêu cực, như tham lam và thù ghét. Trong cuộc sống hằng ngày chúng ta sinh ra từ và ở trong ảnh hưởng của nghiệp và những cảm thọ đau buồn. Ngay cả những trạng thái vô kư của cám giác cũng chịu ảnh hưởng nhân và duyên bên ngoài sự kiểm soát của bạn – bạn bị kết chặc vào một tiến tŕnh dễ dàng bị vướn vào sự khổ đau.

 

Điều Kiện Con Người

Khởi sự cuộc đời chúng ta là sinh ra, trong lúc đó chúng ta đau khổ, và cuối cuộc đời là chết, trong lúc đó chúng ta cũng khổ. Giữa hai thứ đó là già và bịnh. Dù bạn giàu có bao nhiêu, hoặc cơ thể bạn có tốt lành bao nhiêu, bạn cũng phải chịu khổ về những t́nh trạng nầy.

Trên cùng của điều nầy là sự không vừa ư. Bạn muốn có thêm và muốn có thêm. Điều nầy, trong một ư nghĩa nào đó, là sự nghèo nàn thật sự - luôn luôn đói khát không có lúc nào được thỏa măn. Những người khác có thể không giàu, nhưng sự bằng ḷng làm cho họ ít lo âu hơn, ít kẻ thù hơn, ít vấn đề hơn và giấc ngủ rất ngon. Đă trên một lần, tôi thăm viếng những ngôi nhà rất đẹp trong một cộng đồng giàu có, tôi nh́n vào chiếc tủ thuốc trong pḥng tắm và thấy một số thuốc để cung cấp thêm năng lực cho ban ngày và những loại thuốc để có thể ngủ được vào ban đêm. Sự bằng ḷng có thể giúp cả hai việc nầy một cách tốt đẹp hơn v́ nó làm giảm những lo âu trong ngày, làm cho giấc ngủ được b́nh an vào ban đêm.

Trong sự cuồng loạn của cuộc sống hiện đạI, chúng ta đă dánh mất tầm nh́n về giá trị chân thật của con người. Con người trở thành tổng số những ǵ họ làm ra. Con người hành động như những chiếc máy mà chức năng là tạo ra tiền. Điều nầy tuyệt đối sai lầm. Mục đích kiếm tiền của con người là để tạo hạnh phúc. Con người không phải sinh ra v́ tiền, nhưng tiền là để phục vụ con người. Chúng ta cần đủ để sống, do đó tiền là cần thiết, nhưng chúng ta cũng cần nhận thấy rằng nếu chúng ta bị ràng buộc quá nhiều vào tiền của th́ chắng giúp ích được ǵ. Như những vị Thánh ở Ấn Độ và Tây Tạng nói với chúng ta, người càng giàu th́ càng đau khổ.

Ngay cả bạn bè cũng đem đến sự đau khổ. Thường thường chúng ta cảm thấy rằng bạn bè đem đến cho ta nhiều niềm vui và hạnh phúc, nhưng đôi khi họ đem đến cho chúng ta thêm nhiều rắc rối. Hôm nay người bạn của anh có nụ cười đễ thương trên môi, nhưng rồi một lúc mà sự đối thoại trở nên chua chát, và hai người bắt đầu tấn công nhau, không c̣n chút ǵ là t́nh bạn. Chúng ta có thể có được sự vui vẻ và hạnh phúc từ bạn bè, nhưng chỉ là vô thường; nó không phải là hạnh phúc chân thật. Trong một ư nghĩa sâu xa, t́nh bạn thường cũng mang bản chất đau khổ.

Nh́n vào cơ thể của bạn. Cho dù nước da bạn láng đến độ nào, khuôn mặt của bạn dễ nh́n đến cỡ nào, nếu bạn bị chảy một giọt máu thôi, ngay lập tức bạn sẽ trở nên khó coi. Dưới lớp da là thịt thô; nh́n sâu hơn là xương. Những bộ xương trong viện bảo tàng hoặc trong bệnh viện làm cho hầu hết chúng ta cảm thấy khó chịu, nhưng bên trong cơ thể của tất cả chúng ta đều giống như vậy. Một số người có thể mập, những người khác th́ ốm, một số người bảnh trai, nhưng nếu tôi nh́n họ bằng máy rọi x-ray, tôi thấy một căn pḥng đầy những bộ xương với những hốc mắt lớn. Bản chất chân thật của cơ thể chúng ta là như vậy.

Thử xem sự vui về ăn uống. Hôm nay tôi được ăn  thức ăn ngon. Khi tôi ăn nó, nó tốt đẹp, nhưng khi nó đi qua bao tử tôi, nó biến thành một thứ không có ǵ tốt đẹp. Khi ăn chúng ta không để ư rằng đó là điều sẽ xảy ra, và chúng ta lấy làm vui sướng, nghĩ “Ồ, đây là bữa ăn ngon tuyệt! Tôi rất là vui sướng.” Nhưng thức ăn đẹp đẽ ấy đi xuyên qua cơ thể tôi, và cuối cúng đi vào cầu tiêu dưới một h́nh thứcmà không ai có thể coi là đẹp đẽ. Chất liệu đó mà con người coi là rất dơ bẩn thật sự đă được tạo ra trong cơ thể của con người. Trong một đường lối nào đó, tạo ra phân là một chức năng chính của cơ thể con người!

Ăn, làm việc, và kiếm tiền tự bản thân chúng là vô nghĩa. Tuy nhiên, ngay cả một hành động từ bi nhỏ nhoi cũng tạo cho cuộc của chúng ta co ư nghĩa và mục đích.

 

SỰ KIÊN TR̀ VÀ NIỀM HY VỌNG

Phân tích. Suy tư, suy tư và suy tư. Khi bạn thực hiện việc nầy, bạn sẽ nhận ra rằng cách sống hằng ngày của chúng ta hầu như vô nghĩa. Đừng nản chí. Thật là điên rồ nếu chúng ta bơ cuộc tại đây. Trong những trường hợp khi bạn cảm thấy vô vọng nhất, bạn phải cần nhiều cố gắng. Chúng ta đă quá quen thuộc với những trạng thái sai lầm của tâm thức khó được thay đổi với một sự tu tập nhỏ nhoi. Chỉ một giọt mật ngọt không thể thay đổi một vị đắng gắt. Chúng ta phải kiên tŕ trước sự thất bại.

Trong những hoàn cảnh khó khăn cá nhân, suối nguồn tốt nhất là giữ được sự thành thật và nghiêm túc càng nhiều càng tốt. Ngược lại, nếu phản ứng một cách thô bạovà ích kỷ, bạn chỉ làm cho sự việc tệ hại thêm. Điều nầy đặc biệt thấy rơ trong những hoàn cảnh gia đ́nh đau khổ. Bạn cần nhận ra rằng những hoàn cảnh khó khăn hiện tại hoàn toàn là do những hành động vô kỹ luật trong quá khứ của bạn, do đó khi bạn gặp phải giai đoạn khó khăn, hăy cố gắng hết sức để không có những cách cư xử tiêu cực tạo thêm gánh nặng của bạn trong tương lai.

Điều quan trọng là giảm thiểu những trạng thái không ḱm chế của tâm thức, nhưng quan trọng hơn nữa là đối diện với hoàn cảnh bất lợi bằng một thái độ tích cực. Hăy ghi nhớ trong ḷng: bằng cách đón nhận sự rắc rối với niềm lạc quan và hy vọng, bạn đang làm cho những sự rắc rối suy yếu đi. Ngoài ra, hăy tưởng tượng là bạn đang làm nhẹ bớt gánh nặng của những vấn đề khổ đau tương tự của mọi người . Sự thực hành nầy - tưởng tượng rằng bằng cách chấp nhận sự đau đớn của bạn, bạn đang chịu thế nhũng nghiệp xấu cho mọi người đáng lẽ phải chịu sự đau đớn đó - rất có lợi ích. Đôi lúc, khi tôi bị bịnh, tôi thực hành việc nhận lănh sự khổ đau của người khác cho chính ḿnh và bố thí cho họ tiềm năng hạnh phúc của tôi; việc nầy làm cho tâm hồn lắng dịu rất nhiều.

Vào sáng sớm mỗi ngày, và đặc biệt là khi có thời giờ rănh rỗi, tôi thực hành pháp môn nầy một cách tổng quát đến với tất cả chúng sanh. Nhưng đặc biết tôi hướng đến những người lănh đạo Trung Hoa và những viên chức phải ra những quyết định hành hạ hoặc giết hại người Tây tạng. Tôi quán tưởng họ, và đem sự ngu muội, bất công, thù ghét và ngạo mạn của họ về chính tôi. Tôi cảm thấy rằng, nhờ sự huấn luyên nơi chính ḿnh, ngay cả khi trong thực tế tôi có thể hấp thu phần nào những thái độ tiêu cực của họ, nó không thể ảnh hưởng vào thái độ của tôi và biến tôi thành một con người tiêu cực. V́ vậy, tiếp nhận những sự tiêu cực của họ đối với tôi không có vấn đề ǵ lắm, nhưng nó làm giảm bớt những vấn đề của họ. Tôi làm việc đó với cảm giác mạnh mẽ rằng nếu trong buổi chiều trong văn pḥng làm việc tôi nghe về những sự tàn bạo của họ, mặc dầu một phần trong tâm của tôi nổi lên một ít kích thích và tức giận, phần chính vẫn ở trong tầm ảnh hưởng của việc hành tŕ buổi sáng; sức mạnh của sụ thù ghét bị giảm thiếu đến mức không c̣n cơ sở.

Dù cho sự thiền quán nầy có thật sự giúp ích cho những viên chức kia hay không, nó làm cho tâm hồn tôi được thanh b́nh. Nhờ đó tôi làm việc có hiệu quả hơn; sự lợi ích không cùng tận.

 Bất cứ trong hoàn cảnh nào bạn cũng không nên đánh mất niềm hy vọng. Vô vọng là nguyên nhân của thất bại. Nên nhớ rằng bạn có khả năng vượt qua được bất cứ một vấn đề nan giải nào. Hăy b́nh tỉnh, ngay cả lúc môi trường xung quanh đầy dẫy sự hồ đồ và phức tạp; nó sẽ chỉ có thể gây một ảnh hưởng nhỏ nhoi nếu tâm bạn vẫn giữ được sự an b́nh. Mặt khác, nếu tâm bạn để cho sự tức giận xen vào, th́ cho dù thế giới có thanh b́nh, thoải mái bao nhiêu, sự b́nh an tâm hồn cũng sẽ rời xa bạn.

 

TÓM TẮT NHỮNG CÔNG PHU TU TẬP HẰNG NGÀY

 

1.   Thường xuyên quan sát động năng bên trong của bạn. Ngay cả khi chưa rời khỏi giường vào buổi sáng, bạn hăy thiết lập trong tâm một quan điểm không bạo động, không xúc phạm cho một ngày sắp tới. Vào buổi tối, quán xét lại những việc đă làm trong ngày.

2.   Đế ư đến những khổ đau trong đời sống của các bạn:

-          Sự đau đớn về thể xác và tinh thần do bịnh, già và chết, mà khuynh hướng tự nhiên của mỗi người là t́m cách loại trừ.

-          Những cảm nghiêm ngắn ngủi, như ăn thức ăn ngon, thấy dường như có sự vui sướng trong đó, nhưng nếu cứ tiếp tục để thỏa măn, nó sẽ trở thành sự đau khổ: Đó là sự khổ về biến dịch. Khi một hoàn cảnh biến đổi từ sự vui sướng sang sự khổ đau, bạn hăy quán xét về bản chất sâu xa hơn của sui sướng được thể hiện ra bên ngoài. Dính vào những thú vui hời hợt chỉ mang lại những đau đớn nhiều hơn.

-          Suy tư về tiến tŕnh điều kiện hóa do ảnh hưởng của nghiệp và những cảm thọ khổ.

3.   Dần dần phát triển một cái nh́n sâu hơn, thực hơn về thân thể bằng cách quán sát những thành tố tạo nên nó – da, máu, thịt, xương, và nhiều thứ khác.

4.   Quan sát đời sống của bạn một cách gần gũi hơn. Nếu thực hiện việc nầy, bạn sẽ thấy rằng khó có thể sử dụng sai lầm cuộc sống của ḿnh bằng cách trở nên một con người máy hoặc bằng cách kiếm tiền để t́m hạnh phúc.

5.   Có một thái độ tích cực trước những sự khó khăn. Tưởng tượng rằng với sự vượt qua những khó khăn với ḷng tốt bạn sẽ tránh được những hậu quả tệ hại hơn của nghiệp mà nếu trái lại th́ bạn sẽ phải gánh chịu trong tương lai. Gánh gánh nặng của sự khổ đau cùng loại của người khác

6.   Thường xuyên đo lường những hậu quả xấu và tốt của những cảm thọ như tham lam, giận hờn, ganh tỵ, và thù ghét.

-          Khi thấy rơ ràng rằng những hậu quả của chúng rất nguy hại, hăy tiếp tục phân tích. Dần dần, ḷng tin tưởng cản bạn sẽ trở nên mạnh mẽ. Quán sát nhiều lần về những sự bất lợi của sự giận hờn chẳng hạn sẽ làm cho bạn nhận ra rằng giận hờn thật là vô nghĩa.

-          Quyết định nầy sẽ làm cho ḷng giận hờn của bạn dần dần giảm đi.

 

sen 5 OK2